Kafkasya’nın Lenin’i Neriman Nerimanov

2890 8.615
image_pdf

Kafkasya’da Bir Bolşevik: Neriman Nerimanov

Çağdaş Türk tarihinin en önemli simalarından Neriman Nerimanov, şu garipliğe bakın ki, Türk dünyasının en az tanınan simalarındandır. Adını duymuş olanlar da, kendisini doğru-dürüst tanımış mıdır acaba?

1. Dünya Savaşı’nın ve Sovyet Devrimi’nin hemen ardından gelen 1920’li yıllar, çağdaş Türk toplumunun şekillendiği yıllardır. Türkiye Cumhuriyeti, Azerbaycan Cumhuriyeti, giderek Sovyet Federatif Cumhuriyeti çatısı altına giren ve orada örgütlenen Türkiler… Azerbaycan Cumhuriyeti bu süreçte kilit rol oynadı. Bu kilidi elinde tutan kişi, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurucusu Dr. Neriman Nerimanov’dur.

Nerimanov, Anadolu ile Orta Asya coğrafyası arasındaki temasları yürütmekle kalmadı; Kafkasya’nın çeperinde yeralan üç büyük ülke yani Rusya-İran-Türkiye arasında bağlar kurdu ve dostluk yollarının taşlarını döşedi. Dahası, Savaş yıllarında büyük acıların yaşandığı Türk-Ermeni ilişkilerini, başına geçtiği Güney Kafkasya Cumhuriyeti’nin çatısı altında, görece sakin bir ortama yönelterek yaraları olabildiğince sardı.

Ve nihayet Mustafa Kemal ile Lenin arasında dolaysız bağların kurulmasına aracılık ederek, Türk ve Sovyet Devrimlerinin dayanışmasının-yardımlaşmasının ortamını yarattı.

Kimi Sovyet kaynaklarında “Kafkasya’nın Lenin’i’’ diye anılan, mücadelesiyle Kafkasya’nın yeniden yapılandırılmasında büyük sorumluluk üstlenen Nerimanov, ne yazık ki yeterince tanınmıyor, hatta yanlış tanınıyor.

Nerimanov iki yanlı çarpıtmaların kurbanı oldu. Kimi komünistler onu milliyetçilikle suçladılar, milliyetçiler ise onun şahsında Moskova yanlısı bir Bolşevik gördüler. Nerimanov’un hem Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluşunda hem de Türk-Azeri Dostluk Köprüsü’nün inşasında oynadığı yaşamsal rol iki tarafın tarihçilerinin çoğu tarafından görmezden gelindi. Kimi Sovyet kaynakları, onu salt bir yazar, bir aydın olarak tanıttılar; oynadığı özgün rolü görmezden geldiler.

1925’de genç yaşta ölümü, sonraki yıllarda “Sovyet” ya da diğer bir ifadeyle “Stalin” tertibi olarak sunuldu. Bu anlatım, Azeri Musavatçıların da, anti-Sovyet liberallerin de işine geldi. Kafkasya’nın büyük evladının mirası uçuruma atıldı, tarihin derinliklerine gömülmek istendi.

Bakü’deki Nerimanov Anıtı: Azeri milliyetçileri büyük ölçüde Müsavat geleneğine bağlıdır; Resulzade’yi rehber kabul ederler. M. Emin Resulzade’nin Azerbaycan’dan ayrıldıktan sonra Türkiye’de yaşaması, Ankara’ya gömülmesi bu duygusal yakınlıkta kuşkusuz rol oynamıştır. Ancak Nerimanov-karşıtı bakış açısı başka öryargılarla lekelidir.

Dikkat çekicidir: Nerimanov günümüzde Azerbaycan’da saygınlığını koruyor. Azeri tarihçileri Nerimanov konusunda çok dikkatli, ölçülüdür. Ders kitapları Nerimanov’u ülkenin kurucusu olarak anarlar. Azeri devletinin önderi Haydar Aliev’in Nerimanov’u yüceltici sözlerine Bakü’de her yerde rastlanır.

2008 sonunda Bakü’ye gittiğim zaman, kentin göbeğinde dev Nerimanov heykeli ile karşılaşınca şaşırıp kaldım. “Bu ne” diye sordum, gayri ihtiyari. Orada burada Lenin’in, Stalin’in heykellerini yıkanlar, Nerimanov’un heykeline niye dokunmamışlardı? Yanıt çarpıcıydı:

 “Azerbaycan Cumhuriyeti’ni o kurdu”.

Rusya’nın Lenin’e gösterdiği saygıya benzer bir davranış…

er, köylüler ve öteki demokrat unsurlar gösterilere başladılar. Grevler ülkenin dört bir yanına yayıldı. Nerimanov’un da aralarında yeraldığı üniversiteliler mitinglere katıldılar. Nerimanov bu sırada Rus Sosyal-Demokrat İşçi Partisi (B) nin tüzüğünü Türk diline çevirdi.

  • Kafkasya’da bir ilk: Hümmet

1900’lerin başında Rusya’da 15 milyon müslümanın yaşadığı tahmin ediliyor. (1)

1905 Devrimi sonrası doğan liberal ortamdan yararlanan Azeri buruvazisi anayasal müslüman bir parti kurdu. Haşim Vezirov, Ahmet Ağaoğlu, Ali Merdan Topçubaşı, ( Hayat dergisi çevresi) yerel özerklik talep ediyorlar, Rusya’dan göçün (Rus göçünün) durdurulmasını istiyorlardı.

Hümmet, Bakü Lenkoran, Tiflis, Don Havzası, Harkov vb. gibi kentlerde örgütlenmeye başladı. Çar baskısından kaçan Kafkasyalılar, Anayasa rüzgârlarının estiği İran’a sığınıyorlardı.

Aslında 1905 Devrimi öncesinde Azeriler, gelişmelere henüz ayak uyduramamış durumdaydılar. Petrol zenginliklerinden Ermenilere ve öteki guruplara göre (Gürcüler, Tatarlar) daha az pay alıyorlardı. Azeriler daha çok öteki Müslüman halklarla birarada yaşayıp gidiyorlardı.

Azeri seçkinleri Rus kültürüne mesafeli duruyorlardı. 1905 Devriminde Çarın yayınladığı bildirge yurttaşlara kimi liberal haklar tanıyınca, Azeri burjuva unsurlar ve aydınlar, bu haklardan yararlanarak Müslüman bir parti kurmanın arayışı içine girdiler. Haşim Vezirov, Ahmet Ağaoğlu, Ali Merdan bey Topçubaşı yayınladıkları Hayat dergisinde Rusya’dan göçün durmasını istiyor, yerel özerklik taleplerini dile getiriyorlardı. Dönemin Sosyalist düşüncelerinden etkilenen Abbas Kerimzade, Efendiyev, HK Hacinsky ve ME Resulzade gibi aydınlar Rus Sosyal-Demokrat İşçi Partisi’nin Bakü Örgütü’ne katıldılar. Fakat bir yıl sonra bu örgütten ayrılarak Sosyal-demokrat Müslüman Parti’yi yani Hümmet’i kurmak üzere harekete geçtiler.

Nerimanov 1905 Nisanında Odesa’dan Bakü’ye geldi. Hükümet her türlü gösteriyi yasaklamıştı, ancak halk hareketi gelişiyordu.

Nerimanov ve Meşhedi Azizbekov, Hümmet Partisi’ne katıldıktan sonra, halka okuma-yazma öğretme gibi toplumsal-eğitsel çalışmalara, grev ve hükümet karşıtı gösteriler örgütlemeye giriştiler. (2)

Bakü’deki Müslüman Öğretmenler 1. Kurultayı’nda (15 Mayıs 1905) Nerimanov öğretmenleri devrimci mücadele içinde yeralmaya çağırdı. Öğretmenleri “Azeri dilinin mecburi ders olarak yeni programa alınması ve öğretmenlerin hukukunun korunması” hakkında karar almaya zorladı.

Hükümetle arayı bozmak istemeyen liberal aydınlar bu yöndeki taleplere kulak tıkıyorlardı. Kurultay Nerimanov’un arkasında durdu.

Hümmet, müslüman kitleleri aydınlatmaya yöneldi; hükümet karşıtı grevlere katıldı ama İslam karşıtı tutum almamaya özen gösterdi.

Çar’ın baskısı 1907’de Kafkasyalı devrimcilerin üzerine çöktü. Nerimanov, Efendiyev ve diğerleri tutuklandı. Müslümanların önderlerinden Mehmet Emin Resulzade İran’a sığındı, oradan Türkiye’ye geçti.

Nerimanov, Ekim 1908 de Odesa Novorossiysk Üniversitesi’nin Tıp Fakültesinden mezun oldu. Doktor diploması ile Bakü’ye döndü. Artık çokyönlü bir aydın olmuştu. Bakü ve Tiflis’de hem öğretmen hem doktor olarak çalıştı.

  • Nerimanov ve İran Devrimi

Nerimanov Tiflis’de doktor olarak çalışırken Settar Han’ın birliklerine silah + gönüllü sağladı. Tiflis’teki 4 komünist lider M. Sadıkov, Y. Rızayev, M. Mahmud ve G. Akmundov İran’a siyasi metinler gönderdiler, silah ve gönüllü yolladılar. (3) Polis takibi artınca Nerimanov Tiflis’e geçti.

O sıralarda İran devrimi ile yakından ilgileniyordu. Sosyal-demokrat Hümmet Partisi’nin başkanı Dr. Nerimanov, İran’da Sosyal-demokrat partiyi kurma işinde Haydar Emoğlu ve Ali Mosyo’ya yardım ediyordu. İran sosyal-demokrat partisinin kurucuları arasında petrol işçileri de bulunuyordu.

  • Astrahan yılları

Nerimanov yargılanarak hapis ve iki yıl sürgün cezasına çarptırıldı, mahkûmiyet süresi dolmadan serbest bırakıldı, iki yıllığına Astrahan’a sürgüne yollandı.

Nerimanov Astrahan’da bir Rus sigorta şirketinde doktor olarak çalıştı, bir yandan da edebi ve siyasi faaliyetlerini sürdürdü. Burhani Terakki gazetesine yazılar yazıyor, konferanslar veriyordu. Nerimanov burada “Şura-yı İslam” teşkilatına üye oldu. Astrahan bölgesi doktorlar kurultayına katıldı. Astrahan şehir Duma’sına seçildi. Orada okulların ıslahı için projeler üretti. Sosyal çalışmaların yanısıra “Kadın meselesi” “Sağlık ve İslam” kitaplarını yayımladı.

  • Astrahan’dan Bakü’ye dönüş

İki yıllık sürgün cezasını çekmek için yollandığı Astrahan’da dört yıl kaldıktan sonra 15 Temmuz 1913’te Bakü’ye döndü.

Nerimanov artık tanınmış bir edip, siyasetçi, eğitimci ve doktordu. Eserleri dört bir yanda sahneleniyor, Bakünets, İkbal, Yin İkbal ve Hayat gazetelerinde makaleleri yayımlanıyor, bir doktor olarak her yerde tanınıyordu.

Bolşevik Partisi 6. Kongresi (1912) Hümmet’i Müslümanlar arasında örgütlü ilk sosyal-demokrat örgüt saydı.

Hümmet gurubu tarafından çıkartılan Molla Nasruddin dergisi, İran’da Katar Hanedanına karşı mücadelenin örgütlenmesinde büyük rol oynadı. (4)

Dünya Savaşı öncesi Kafkasya Meşrutiyet devrimi yıllarında Müslüman Azerilerle Hristiyan Gürcü + Ermenilerin ortak dava uğruna ittifak kurdukları Azerbaycan, yabancı güçlerin manipulüsyonları sonucunda halkların birbirine düştüğü, bölünmüş, gerginliklerle dolu bir toprak parçası haline geldi.

  • Bakü Komünü 1918

Nerimanov 1918 Martında Bakü Kent Sovyetine halk komiseri tayin edildi. Bolşevikler Kafkas cumhuriyetlerinin bağımsızlık ilan etmelerini Sovyet davasına ihanet kabul ettiler. Duma’yı dağıttıktan, yerine “ işçi-köylü muhafızları” yerleştirdikten sonra, 25 Nisan 1918’de kendi hükümetlerini kurmaya karar verdiler.

1918’deki Bolşevik Devrimi sonrasında ortaya çıkan otorite boşluğunda, M. Emin Resulzade 28 Mayıs 1918’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmiş, ardından Azerbaycan Milli Konseyi’nin başkanı olmuştu.

30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi’ne göre Osmanlı Devleti’nin savaştan önceki sınırlarına çekilmesi gerektiğinden Kafkas İslam Ordusu 16 Kasım’da Bakü’yü terketti. Osmanlı askerlerinin Azerbaycan’dan çekilmesi 15 Aralık 1918’de tamamlandı.

Türk işgali sonrasında Bakü’nün Bolşevikleri yeniden örgütlendiler. 1918 Aralığında bir geçici büro kurdular.

  • Nerimanov’un ikinci Astrahan yılları

1918-1919 Haziranı arasını Astrahan’da geçiren Nerimanov, Hümmet Partisi’nin şubesini açtı, başkanlığını üstlendi. Hümmet gazetesinin redaktörü oldu.

Nerimanov, 1919 Haziranında Lenin’e Doğu Halkları hakkında bilgi vermek üzere çağrıldığı Moskova’da Rusya Sosyalist Federatif Sovyet C. Dışişleri Komiserliği başkan yardımcılığına atandı. Moskova’da yaklaşık 1 yıl kalacaktır.

Nerimanov’un 22-24 Haziran 1919’da İran Komünist Adalet Partisi’nin temsilcileri ile görüşmesinin ardından Parti’nin kuruluşu ilan edildi. Bir süre sonra Adalet sıfatını bir yana bırakan Parti, İran Komünist Partisi adını aldı. Nerimanov Parti’nin kuruluşunu bir mesajla kutladı.

Kafkasya’yı işgal eden generali W. Thompson komutasındaki İngiliz ordusu Bakü petrol bölgesini ele geçirdi. İngilizler ağustos-eylül 1919’da Kafkasya’dan kuvvetlerini çektiler yalnız Batum’da birtakım birlikleri kaldı.

1920: Kafkasya’da Kırılma Yılı

1920 Ocağında Bakü’de patlak veren isyan Kafkasya’nın kaderini şekillendirdi.

1920 başında Denikin komutasındaki Beyaz Orduların fazla dayanamayacağı ortaya çıktı. Kızıllar Bakü’ye doğru ilerledi.

Nerimanov 11-12 Şubat 1920 tarihlerinde gizlilik koşullarında yapılan Azerbaycan Komünist Teşkilatlarının birinci kurultayında fahri başkan seçildi.

Mart 1920 sonlarında kuzeyden gelen Kızılordu birliklerinin yarattığı basınç üzerine Hümmet Partisi Komünist Partisi’ne katıldı.

Lenin 17 Mart 1920’de Kafkas Cephesi komutanı Ordjonikidze’ye şu talimatı veriyordu: “Bizim için Bakü’yü almak zorunludur. Çalışmalarınızı bu yönde yapın. Beyanlarınızda diplomatik olmak ve yerel Sovyet idaresinin hazırlandığını belirtmek lazımdır.” (5)

Kızıl Ordu Birlikleri 1 Nisan 1920 Bakü’nün kuzeyinde toplandılar.

Musavat hükümetinin istifa ettiğini ve yerini komünistlere bıraktığını öğrenen Nerimanov, Lenin’in talimatı ile 20 Nisan 1920’de Bakü’ye gitti.

Musavat iktidarı yıkıldı, siyasal otorite Nerimanov’un başını çektiği Azerbaycan Geçici Askeri Devrim Komitesi’nin eline geçti. (Azrevkom) Tukaçevsky Kızılordu’ya 21 Nisan’da saldırıya geçme emrini verdi. Bakü’ye gizlice sızan kızıllar içerde ayaklanma başlattılar.

Azerbaycan devrimci Asker komitesi -Azrekom -bir gün önce Astrahan’dan gelen Nerimanov başkanlığında toplandı. Kızılordu Bakü’ye ilerlediği sırada Azerbaycan Komünist Partisi bir bildiri yayımlayarak Musavat iktidarının 28 Nisan 1920’de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulduğu ilan edildi. ASSC Halk Komiserleri Sovyeti (Sovnarkom) şu şekilde oluştu:

Sovnarkom başkanı/ Dışişleri Halk komiseri: Neriman Nerimanov;

İçişleri Halk komiseri : Sultanov;

Adalet ve Çalışma Halk Komiseri: Karayev;

Tarım Ticaret-Sanayi Halk Komiseri : H.Musabekov;

Maliye Halk Komiseri : Hüseyinov;

Savaş ve Deniz İşleri Halk Komiseri: İldirım,

Ulaştırma Halk Komiseri: Vezirov;

Sağlık İşleri Halk Komiseri: Elimov. (6)

  • Bakü Doğu Halkları Kongresi

III. Enternasyonalin en önemli adımlarından biri olan ve Asya’daki devrimleri şekillendiren tarihi Bakü Kongresi 1920 Eylül’ünde toplandı. Kongre’nin yeri III Enternasyonal çevrelerinde tartışmalara neden olmuş, Moskova’da toplanmasını savunanlar çıkmıştı. Ancak, Doğu’ya daha yakın olduğu ve gelmeleri özellikle amaçlanan delegeler daha kolay ulaşabileceği için Bakü üzerinde karar kılındı. (7)

Karar, III. Enternasyonal İcra Kurulu üyeleri tarafından, ayrıca III. Enternasyonalin II. Kongresi’ne katılan partilerin temsilcileri tarafından imzalandı. Komintern İcra kurulu (IKKI), Doğu’nun köklü halklarına (İran, Türkiye, Hindistan, öteki ülkeler) çağrı yaptı

Nerimanov, Stasova, Ordjonikidze, Sait Gabiyev (Dağıstan) ve Mikoyan’dan oluşan Organizasyon Komitesi 6 Temmuz’da çalışmalara başladı. Komite’nin bazı toplantılarına Mustafa Suphi, Eminov, Hüseyinof, Karayev ve Mdivani katıldı. Doğu Halkları Merkez Bürosu’na Tatar, Başkurt, Kırgız katılımını sağlama, onları örgütleme görevi verildi. (8) Nerimanov 20 Temmuz 1920’de Mustafa Suphi ve Sultan Efendiyev’e gönderdiği telgrafta Yakın Doğu’daki inkılapçı partilerin Ağustos 15’de Bakü’de bir kurultay toplayacağını duyurdu. (9)

(Kurultayın toplanışı çeşitli nedenlerle Eylül başına ertelendi)

  • Bakü Kongresi’nin açılışı

Doğu Halkları Bakü Kongresi 1 Eylül 1920’de Bakü’deki Tiyatro Binasında çalışmalarına başladı. 1891 delege Kongre’ye katıldı. Bunlardan 1070’i komünist, 540 kadarı partisiz, 340’ı sol partilere sempati duyan kişilerdi. 26 ülkeden 37 farklı millete mensup katılımcılar arasında en kalabalık grup Türklerdi.(10)

Bakü Kongresi, evsahibi sıfatıyla Nerimanov’un açış konuşmasıyla başladı.

Nerimanov’un konuşmasının ardından Kongre’ye katılan komünist ve öteki delegelerden bir başkanlık divanı oluşturuldu.

Komünist kesimden: Resulov, Abdurraşidov ve Karayev, (Türkistan) Mustafa Suphi (Türkiye), Wang (Çin), Açarya, (Hindistan) , Mullaverdihan-Rahmanov (Hiva), Muhammedov (Buhara), Korkmazov (Dagistan), Digurov (Terek ), Aliyev (K. Kafkasya), Kastonyan, (Ermenistan) Nerimanov (Azerbeycan), Yenikeyev (Tatar Cumhuriyeti), A. Sanan (Kalmuk Cumhuriyeti), F. Maharadze (Gürcistan), Haydar Han (İran), Agazade (Afghanistan).

Parti’li olmayan kesimden Narbutabekov, (Taşkent); Mahmudov, (Fergana); Tahsin Basri (Anadolu); Havis Muhammed, (Anadolu); Wang, (Çin Türkistan’ı); Kubeyev (Mangyshlak bölgesi); Niyaz-Kuli, (Türkmenistan); Kara Tadzhi, (Samarkand); Nazir Sedyki, (Hindistan); Sidadzheddin Kardeş oğlu (Dağıstan; Yelchiev, (Azerbaidzhan); Musayev, (Azerbaidzhan); Azim, (Afghanistan) Abdulayev (Hiva) (11)

Türkler 3 gruptu. Mustafa Suphi çevresi, Ankara’dan gönderilen heyet ve Moskova’dan gelen Enver Paşa çevresi. Kongre’de konuşan Ankara delegesi.

İbrahim Tali “Türkiye’nin sınırlarını ve bütün halkların yaşam hakkını savunmak için savaştığını” söyledi, “Yunanlıları ve Ermenileri emperyalizme destek verdikleri için” eleştirdi, Zinovyev’in “Türk devriminin burjuva karakteri” iddiasını “biz halkçıyız” sözleriyle karşıladı, şöyle haykırdı: “Türkiye Sovyet Rusya’nın uzattığı eli bütün içtenliği ile sıkacaktır.”(12)

Kongre başkanı Zinovyev konuşmasında da Kemal Paşa’yı desteklediklerini, Anadolu hareketinin komünist olmadığını akıllarından çıkarmadıklarını belirtti. Azerbaycan SSC’nin Malta’daki Türk esirler ile Bakü’deki İngiliz esirlerinin değiştirilmesi için girişimlerde bulunması, Ankara’da olumlu yankılandı.

  • TKP’nin kuruluş kongresi ve Nerimanov

Türkiye Komümin Partisi’nin 1. Kongresi 10 Eylül Cuma günü Bakü’de Kızılordu Kulübünde açıldı. Kongre’ye katılan 42 delegenin büyük bölümü Türkiye’nin çeşitli yerlerinden gelmişti. Kongre’nin açılışında Nerimanov, Azarbaycan Harb Komiseri Ali Haydar Karayev, 3. Enternasyonal Merkez komitesi üyesi Pavloviç, Stasova ve diğerleri hazır bulundu. Sadece evsahipliği yapmakla kalmayan, maddi-manevi her türlü katkıyı sağlayan Nerimanov, M. Suphi’nin ardından Azerbaycan İnkilap Komitesi başkanı sıfatıyla konuştu:

Ben isterim ki bütün ömrünü harpler ve felaketlerle geçiren Türkiyeliler için bu Meclis ebed nişan olsun. Aradığınız ilaç vatana münhasır mı yoksa bütün beşeriyete mi ait olacaktır? Dört yıllık harp bize gösterdi ki, bütün milletleri dalaletten kurtaracak ilaç, ancak komünizmdir, başka ilaç yoktur. (alkışlar)…

Bir taraftan kapitalizmin medeniyeti yükselirken diğer taraftan karanlıklar içinde mazlumlar ziyadeleşiyor… Bir gün mutlaka büyük bir inkılap kopacaktır.

Yoldaşlar kongrenize büyük vazifeler düşüyor. Şark’ı iyi tanıyınız, oraya ihtiyatlı gidiniz. Çünkü şarkın hayatı, adetleri, düşünce ve alışkanlıkları başkadır. Şark Rusya amelesinin ve köylüsünün gittiği yoldan gidemez. Bizim sehvimiz Şarkı felaket sürükler.(13)

Rusya (B) Partisi MK adına konuşan Stasova’nın “Komünistlerin ittifakıyla bu dev şehrin mazlum amelesini kurtaracağımızdan emin olalım” sözleri alkışlandı. Ardından Azeri Komünist Partisi MK ve Bakü Komitesi adına konuşan Ali Haydar Karayev’in “1. Kongre’niz Azerbaycan’ın kızıl başkentinde açıldı, yakında İstanbul’ da kızıl payitahtınızda açılacaktır” sözleri heyecan yarattı. (14)

  • Türkiye-Azerbaycan ilişkileri:

Ankara’da TBMM’nin kurulduğu sıralarda Azerbaycan’da hâkimiyeti sağlayan Bolşeviklerin lideri Neriman Nerimanov, TBMM ile Sovyet hükümeti arasında sağlıklı ilişkilerin kurulmasında çok önemli bir rol oynadı.

Türkiye ile Azerbaycan cumhuriyetlerinin aynı sıralarda kurulduğunu vurgulamak gerekir. Türkiye Cumhuriyeti 1923’de ilan edildi ama aslında 23 Nisan 1920’de doğdu. Aynı şekilde, Sovyet Azerbaycan Cumhuriyeti de 27-28 Nisan 1920’de resmen doğdu.

Anadolu bir büyük mücadeleye başlamıştı, içte ve dışta destek arayışı sürüyordu. Erzurum’daki Kazım Karabekir Paşa, 16 Eylül 1920’de Halil Paşa’ya yolladığı mektupta “para ihtiyacının çok şiddetle kendisini hissettirdiğini” hatırlatır. Kazım Paşa 23 Eylül’de Enver Paşa ya yazdığı aynı yöndeki mektupta yardımın gelmemesinden şikâyet eder, “hiç olmazsa Azerbaycan biraz yardım etmeliydi, Musavat hükümeti zamanında bile birçok ricamıza rağmen paraca hiç yardım etmediler” der.(15)

Sovyet hükümeti ile Azerbaycan arasında 30 Eylül 1920’de Moskova’da imzalanan birlik antlaşması Bakü-Moskova kader birliğini pekiştirir.

Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi Teşkilat Bürosu’nun toplantısında ( 16 Ekim 1920) Türkiye tartışılır. Nerimanov, Karayev, Stasova, Yegarov, Kasımov, Karakozov’un ve RSFSR’nun İran temsilcisi Aliyeva’nın katıldığı toplantıda Nerimanov’un Türkiye ile ilgili açıklamaları dinlenir. Türkiye’de M. Kemal’in durumunun çok ciddi olduğunu, Kemal Paşa ve arkadaşlarına karşı ülke içinde girişimlerde bulunulduğunu, isyanların şiddetle bastırılmasına rağmen durumun ciddiyetini koruduğunu ifade eden Nerimanov, sorumluluğu tek başına üstlenmemek için merkeze haber vermek gerektiğini” belirtir.(16) Ardından sözalan Eliyeva, Bakü’ye yönelik ani bir baskın beklendiğini, Türkiye ile bağlantı kurmanın gerekli olduğunu böylece mücadele merkezinin Türkiye’ye taşınacağını sözlerine ekler.(17)

Sözalan öteki konuşmacılar da Bakü’nün korunması için Gürcistan ve Ermenistan’a darbe indirmek ve Anadolu ile birleşmek gerektiğinden söz ederler.

Bu görüşmelerden sonra birleşik toplantıda Türkiye ve Yakındoğu’ da mücadeleyi kolaylaştırmak için acil olarak Ermenistan’ı Sovyetleştirme kararı alınır, gerekli tedbirleri alıp geliştirmek ve merkezi bilgilendirmek üzere Stasova ve Eliyeva’nın temsilci olarak Moskova’ya gönderilmesi kararlaştırılır.(18)

Azerbaycan Sovyet’i Cumhuriyeti başkanı Nerimanov’un TBMM Başkanlığına 19 Ağustos 1920’de yolladığı mesajı Meclis’te büyük bir coşkuya yolaçar:

“Emperyalizme karşı birlikte hareket etmekten başka yolumuz yoktur. Müslüman Türk komünistleri emperyalizme karşı yürüttüğünüz kavgada yanınızda olacaktır.” (19)

TBMM 1920’nin Ağustosunda Memduh Şevket Esendal’ı Azerbaycan’a elçi atar.

Nerimanov, 23 Nisan 1921’de ilk kuruluş yıldönümünde TBMM’ni hararetle selamlar. “Yaşasın Sovyet Federasyonu ile Türkiye’nin dostluğu” diye sonlandırdığı mesajın esası şöyledir:

“Türk halkı bağımsızlığını yoketmek isteyen düşmanlarına karşı büyük başarılar elde etti… Azerbaycan hükümeti bizimle aynı cephede savaşan Türk ordusunun kesin zaferine olan inancını bildirir.” (20)

Nerimanov 1921 Haziranında Ankara’ya Şuşa’ da bulunan Kazım Karabekir Paşa üzerinden yolladığı telgrafta TBMM başkanı Mustafa Kemal Paşa’yı “Doğu Devrimi’nin başkomutanı” olarak selamlayan telgrafı Nerimanov’un Atatürk’e duyduğu büyük inancın göstergesidir.(21) Azerbaycan hükümetinin 1921 Ağustos’unda İbrahim Abilov’u Ankara’ya elçi ataması M.Kemal Paşa’yı çok memnun eder.

Kafkasya Cumhuriyeti ile Türkiye ve Sovyetler Birliği arasında anlaşma 13 Ekim 1921’de Kars’ta imzalanır. (Erivan bu anlaşmaya mektup değişimi yoluyla 11 Eylül 1922’de katılacaktır.) Ankara’ya kutlama telgrafları yağar. Çiçerin’den Ordjonikidze’den ve Nerimanov’dan telgraflar gelir.

Nerimanov’un Ankara’daki Azeri elçisi Abilov’a mektubu

16 Mart 1921’de imzalanan SB-Türkiye Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması’ndan sonra Türk-Sovyet ilişkilerinde bazı sıkıntılar yaşanır. Özellikle Sovyet Dışişleri Komiseri Çiçerin’deki kafa karışıklığı sorunlar yaratır. Bekir Sami Bey’in Londra’ya gitmesi ve Fransa ile anlaşma zemini araması, Sovyetlerdeki bazı kesimlerce kuşku ile karşılanır. Moskova’ya giden Türk heyet önce Bakü’ye uğrar, Nerimanov’la görüşür, Nerimanov Lenin’e yazdığı mektubu heyete verir.

Hem Çiçerin’in Ankara’ya karşı tutumundan hem de Ankara’nın Batı “açılımından” rahatsız Nerimanov Ankara’daki İ. Abilov’a şunları yazar:

“Rusya ve Türkiye taraflarından muayyen şahıslar vardır ki istiyorlar aranı (arayı) karıştırmak. Daşnaklar bu yolda işliyorlar (çalışıyorlar) İndi (şimdi) malum olur ki eks inkilapçılar (karşı devrimciler) bu fikirde Birleşip Güzel Kafkasya’yı gene de kan ocağına döndürmek istiyorlar. Bir neçe (birkaç) Türk aferistleri (Rusça dolandırıcılık, karanlık işler vb.) hazır bu yolda işlerken işin akıbetini kör gözleriyle görmüyorlar…. Çiçerin’in Şark siyasetinde işlettiği fikirler büsbütün yanlıştır. İran bizden bilmerre yüz çevirdi. Çiçerin İngilizlere aldanıp bizim elimizle İran’ın inkılap çırağını söndürdü. Şimdi ise Türkiye hakkında büyük sehvler (yanlışlar) yapıyor. Türkiye’nin sehvleri de yok değildir. Bizim borcumuzdur her iki tarafı düşündürmek. Siz ise gerektir orada bütün gücünüzü bu yolda serfedesiniz.

Başa salasız ( aklınızdan çıkarmayın) Rusya ile alakalarını bozmayalar. Biz ancak Rusya Şurası ile şarkı hilas edebileceyik.(kurtarabileceğiz). Firenk, İngiliz buna yol vermeyecekler. (22)

Nerimanov’un çabası olmasaydı da TBMM-SSCB hükümetleri arasında ilişki kurulabilir ve gelişebilirdi, denebilir. Sonuçta, tarihsel koşullar bunu gerektiriyordu. Ne var ki, 1920’lerde Ankara-Moskova yakınlaşmasında Nerimanov’un oynadığı rolün önemini teslim etmek gerekir.

  • Kafkasya’daki çetin yıllar

Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulmasının ardından, geçmişten kalan sorunlar üzerinde tarafları uzlaştırmak, yaraları sarmak ve barış anlaşmalar yapmak büyük ve çok sabırlı bir çabayı gerektiriyordu. Nerimanov bir yandan bu sorunları çözmeye, yaraları sarmaya çalışırken, öte yandan ülkesinin Nahcivan’da, Dağlık Karabağ’da ve öteki yerlerde hakkını korumaya çalışıyordu. Bu sorunların ayrıntılarına burada girmek mümkün olmayacak.

Ancak şu kadarını belirtmeden geçemeyiz. Dr. Nesrin Sarıbeyoğlu’nun saptadığı gibi Ermeniler 1920 sonbaharından itibaren Batılıların kendilerine yardım edemeyeceklerini saptayarak, rotayı Rusya’ya çevirirler.(23) Barış/hak arayışını bu çerçevede sürdüren Nerimanov’un bir yandan sahip olduğu evrensel değerlere sıkı sıkıya bağlı kalırken, öte yandan kendi milletinin hakkını kararlılıkla savunduğu, birçok eski mücadele arkadaşının “sağa sola” yalpaladığı koşullarda hak bildiği yoldan ısrarla yürüdüğünü vurgulamak bir görevdir.

1922’ye kadar Azerbaycan SSC başkanlığını sürdüren Nerimanov, 1922’de Transkafkasya Sovyet Cumhuriyeti’nin kurulması çalışmalarına da önderlik eder. Sonbahar 1922’de Sovyetler Birliği’nin kuruluş çalışmalarına katılır.

Nerimanov, Bakü Kongresi’nden iki yıl sonra, 10 Aralık 1922’de Transkafkasya 1. Sovyet Kongresi’nin açılışına da evsahipliği yapar. 582 delege ile toplanan, Rusya ve Ukrayna Sovyetlerinden gelen temsilcilerin de katıldığı kongreyi Nerimanov Lenin’e teşekkür ederek açar:

“Kafkasya’da kalıcı bir barışı sağladıktan sonra en içten dileğimiz, Sosyalist Cumhuriyetler Birliği içinde tek bir aile gibi hareket etmek, Komintern’in aydınlatıcı yolgöstericiliğinde, uyanan Doğu’nun kapısında güçlü bir Sovyet gücü yaratmaktır.” (24)

Transkafkasya Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin kuruluşunun ardından sıra Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin ilanına gelir. Stalin Birleşik Rusya Sovyetlerinin 27 Aralıkta toplanan 10. Kongresi’nde SB’nin neden gerekli olduğunu anlatır. 30 Aralık 1922’de Moskova’daki Bolşoy tiyatrosunda 1667 temsilcinin huzurunda toplanan 1. Sovyetler Kongresi’nde Stalin Rusya, Ukrayna, Belarusya ve Transkafkasya cumhuriyetlerinin temsilcileriyle hazırlanan anlaşma metnini okur.

Kongre Nerimanov’un, Miasnikyan’ın ve Mdivani’nin içinde yeraldığı geçici bir komite seçer. Ardından seçilen başkanlık kurulunda Kafkasya’yı bir kez daha Nerimanov temsil eder. (25)

  • Nerimanov ve devrim

Nerimanov bugüne kadar sadece Kafkasya’nın/Asya’nın sorunlarını çözmeye yönelik çabalarıyla anıldı. Oysa unutmayalım ki, Nerimanov Sovyet Azerbaycan’ının güçlü lideriydi. Dr. Nesrin Sarıahmetoğlu sosyalist Nerimanov’un milli-devrimci programını şöyle özetliyor:

– Azerbaycan bağımsız olmalı, bağımsız devlet gibi davranmalıdır.

– Orta sınıfa, yeni orta burjuva sınıfına maksimum hoşgörü gereklidir.

– Devlet idaresi millileştirilmeli, sorumluluk mevkiindeki devlet memurlarının çoğunluğu Azerilerden seçilmelidir.

– Azeri dili devlet dili ilan edilmelidir.

– Askeri hizmet halkın imkânları esasında yürütülmelidir.

– Bütün parti ve devlet siyaseti Azerbaycan’ın milli gelenekleriyle uyumlulaştırılmalıdır.

– Din sorununda maksimum ihtiyatlı tavır alınmalıdır.

– Azerbaycan’ın ekonomik olanakları, milli serveti tam bağımsız şekilde yönetilmeli, gerekirse kardeş cumhuriyetlere yardım edilmelidir.

– Doğu halklarının milli bağımsızlık hareketine yardım edilmelidir.(26)

Bu program herşeyi apaçık ortaya koyuyor.

Nerimanov Rapallo Konferansında

İç savaşı kazanan Bolşevikler giderek dış ilişkilerini düzeltmeye yönelirler. Bu fırsat önlerine 1922 baharında çıkar. Fransa’nın Küçük Antant paktları ile Doğu Avrupa ülkeleri ile anlaşmalar yaparak Avrupa’da gerginliği artırmasının ardından Batılı ülkeler “ilişkileri normalleştirmek için” Cenova kentinde düzenledikleri uluslararası Maliye ve Ekonomi

Konferansı’na Sovyet hükümetini de davet ederler. 34 ülkenin katıldığı konferansa Sovyetlerin talep etmesine rağmen, Türkiye çağrılmaz. Rusya SSCB, Cenova’da ortak hareket etmek için, 7 Sovyet cumhuriyeti ile (Ukrayna, Belarusya, Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Buhara, ve Uzak-Doğu) 22 Şubat 1922’de bir anlaşma imzalar. Yukarda anlatılan birlik çabaları aslında bu şekilde başlar.

Lenin’in talimatıyla Çiçerin’in başına getirildiği Sovyet heyetinde Azerbaycan SSC İcra Komitesi başkanı Nerimanov da yeralır. İtalya başbakanı Luigi Facta’nın başkanlığında yürütülen konferansa İngiliz ve Alman başbakanları da katılır. Çiçerin Avrupa’ya barış elini uzatır, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesin önerir. Zor geçen müzakereler sırasında Sovyet diplomatlar, dayatılan sanayinin millileştirilmesinden vazgeçilmesi, dış ticaret tekelinin kaldırılması ve Çar rejiminin yolaçtığı zararları tazmini vb. talepleri reddederler. Bu toplantıda Almanya temsilcileri ile doğrudan temasa geçen ve Almanya’nın da yalnızlığını aşmak için ilişki aradığını saptayan Sovyet temsilcileri girişimlerini artırırlar. Ve 16 Nisan’da Sovyet hükümeti ile Weimar Almanya’sı arasında imzalanan Rapallo Antlaşması ile taraflar, Brest-Litovsk’dan beri süregelen karşılıklı taleplerinden vazgeçerek, yeniden diplomatik ilişki kurmaya karar verirler. Sovyet diplomasisinin ilk büyük başarısı olarak kabul edilen Rapallo’dan dönüşte Nerimanov “Cenova nedir ?” diye bir kitap hazırlar.

1922’den ölümüne kadar Moskova’da yaşayan Nerimanov’un Bakü’den ayrılışı, bugüne kadar anti-komünist yazarlarca Stalin’in tertiplerine bağlandı.

Oysa Sovyet/Azeri arşivlerinde ciddi bir çalışma yürüten Dr. Nesrin Sarıahmetoğlu’na göre Nerimanov’un Bakü’den ayrılmasının esas nedeni, daha çok “sol”a (Moskova’ya kayıtsız şartsız bağlılık?) savrulan eski yol arkadaşlarının özellikle Karayev-Hüseyinov gurubunun muhalefetidir. Sarıahmetoğlu’na göre Nerimanov Moskova tarafından “terfiyen” Bakü’den uzaklaştırıldı. (27)

Nerimanov 1925 yılında aniden ölür. Sovyet karşıtları tarafından kolayca “Stalin’ in tertiplerine” bağlanan bu iddiayı doğrulayacak, ciddiye almamızı gerektirecek bir kanıt yoktur. Ayrıca, o yıllarda rakipleriyle mücadeleye başlayan Stalin’in iktidara henüz hâkim olmadığı bilinmektedir.

Mustafa Kemal Türkiye Cumhurbaşkanı sıfatıyla Sovyetler Birliği İcra Komitesi başkanı Kalinin’e yolladığı mesajda “Reis Nerimanov’un vefatı haberinden duyduğu derin üzüntüyü ifade eder, taziyetlerini sunar”(28)

Nerimanov Sovyet liderlerinin defnedildiği Moskova’daki Kızıl Meydan’da Müslüman adetlerine göre toprağa verilir.

Sonuç

Nerimanov’un yaşamının iyi bilinmeyen o yıllarını araştırarak ortaya çıkarmak genç araştırmacılara düşüyor. Anti-komünist yazarların her şeyi Stalin’e fatura ederek halledeceklerini sandıkları o yılların gerçekleri, ancak titiz ve nesnel bir çalışma ile ortaya çıkarılabilir. Bu mütevazı yazı bile Nerimanov’un hem Türk tarihi hem Sovyet tarihi hem de genel olarak Doğu halklarının tarihi açısından ne kadar önemli ve çok yönlü bir sima olduğunun ipuçlarını veriyor.

Cüneyt Akalın

Notlar

1- Serge Afanasyan, L’Armenie, L’Azerbaidjan, La Georgie, l’Harmattan, Paris, s. 18-19.

2- Afanasyan, age, s. 19.

3- Tulsiram, Comintern and Iran, JNU, India, s. 30.

4- Tulsiram, age, s. 27.

5- Lenin, Azerbaycan Hakkında, Bakü, aktaran Betül Arslan, TR-Azerbaycan İlişkileri ve İ. Abilov, Kaynak yayınları, s. 60.

6- B. Aslan, age, s. 62.

7- Afanasyev, age, s.122.

8- Yavuz Aslan, I. Doğu Halkları Kurultayı, Kaynak yay. s. 30; Afanasyev, age, s. 123.

9- Yavuz Aslan, age, s. 35.

10- Yavuz Aslan, age, s. 45.

11- Vovi Vostok gazetesi, Ekim 1920, Nu. 1, s. 45, aktaran Adıgüzel, age, s. 251.

12- S. Afanasyan, age, 128.

13- Y. Aslan, Türkiye Komünist Fırkası’nın Kuruluşu ve Mustafa Suphi, TTK, Ankara, s. 218.

14- Y. Aslan, age, s. 220.

15- B. Aslan, age, s. 92-93.

16- Azerbaycan Cumhuriyeti, SPİHA, aktaran Betül Aslan, age, s. 87.

17- Azerbaycan Cumhuriyeti, SPİHA, aktaran Betül Aslan, age, s. 87.

18- Azerbaycan Cumhuriyeti, SPİHA, aktaran Betül Aslan, age, s. 89.

19- D. Avcıoğlu, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974, c.2., s.430.

20- Azerbaycan Siyasi Partiler Sosyal Hareketler Devlet Arşivi, akt. Adıgüzel, age, s.288.

21- Azerbaycan, Siyasi Partiler, Sosyal Hareketler Devlet Arşivi, aktaran Adıgüzel, age, s. 289.

22- Azerbaycan Cumhuriyeti. SPHİA, aktaran B. Aslan, age, s. 218.

23- Nesrin Sarıahmetoğlu, Nerimanov, s. 318.

24- Aktaran Afanasyev, age, s. 230, I. Conngres des Soviets.

25- Afanasyen, age, s. 234.

26- ARPII SSA, f.12, s.1, aktaran Nesrin Sarıahmetoğlu, Nerimanov, s. 381-82.

27- Bkz, Nesrin Sarıahmetoğlu, age, ss. 349-373.

28- ATABE, C.17, s. 212.

image_pdf
2.890 Yorumlar
  1. PaulTiera diyor
  2. GrandPashaBet deneme bonusu diyor

    GrandPashaBet GrandPashaBet1080 Kıbrıs’ın en büyük casino’sunu evinize taşıdı. Artık Kıbrıs’a gitmeden evinizden direkt Spor bahisleri, Slot oyunları, Canlı Casino oyunlarını oynayarak eğlenebilir ve para kazanabilirsiniz. Kıbrıs’ın en güvenilir Casino’su Grand Pasha ile sizde tanışın!

  3. Hillglymn diyor

    best darknet markets darknet drug market

  4. Jandew diyor

    onion market darkmarket link

  5. Jamesdus diyor

    dark web sites dark web sites

  6. HellysudgE diyor

    deep web markets darknet markets

  7. CharlesEmpaf diyor

    deep web drug markets best darknet markets

  8. Jessiejax diyor

    darknet market darkmarkets

  9. TornHix diyor

    best darknet markets deep web drug store

  10. Hillglymn diyor

    dark web sites tor dark web

  11. JamesBance diyor

    best darknet markets darknet websites

  12. JustinLub diyor

    dark web market links dark market

  13. JamessOums diyor

    dark web links dark web sites

  14. ShaneNab diyor

    tor marketplace deep web drug links

  15. Albertorils diyor

    darknet marketplace deep web drug links

  16. MarioFrunc diyor

    tor markets 2022 darkmarkets

  17. RobertGance diyor

    tor market links darkmarket url

  18. Jasonwam diyor

    bitcoin dark web dark web market links

  19. EdgarCoump diyor

    onion market darkmarket 2022

  20. Richardpab diyor

    darknet markets dark markets 2022

  21. JackieAmivy diyor

    dark web sites dark web market

  22. RalphNum diyor

    dark web markets dark market list

  23. WilliamGaivy diyor

    darkmarket 2022 tor dark web

  24. Richardbex diyor

    dark web market list dark web markets

  25. HansBar diyor

    dark web market links darkmarket 2022

  26. FrankDooth diyor

    darkmarket link deep web drug links

  27. PeterAlter diyor

    dark web market links drug markets dark web

  28. RandyWroks diyor

    deep web markets dark market 2022

  29. DannyDiats diyor

    tor darknet drug markets onion

  30. CharlesCow diyor

    tor market links dark web drug marketplace

  31. DeandreSed diyor

    darknet drug market dark web markets

  32. MilesLex diyor

    tor marketplace dark web markets

  33. AndrewEluro diyor

    darknet market list dark web market links

  34. PhillipRuple diyor

    dark web market dark web sites

  35. SamuelRog diyor

    dark web market links tor dark web

  36. RonaldJok diyor

    dark web link deep web drug url

  37. HectorMER diyor

    dark markets 2022 darkmarket url

  38. GeraldTep diyor

    dark web sites tor market

  39. RobertApona diyor

    deep web drug store tor markets

  40. Craigbom diyor
  41. JuliusApock diyor

    deep web drug links darkmarket url

  42. TimItady diyor

    dark web market dark market link

  43. DavidGex diyor

    darknet market list darkmarket link

  44. JosephAbesy diyor

    tor market tor dark web

  45. TimmyBex diyor

    dark web markets drug markets dark web

  46. Walterthous diyor

    darknet markets tor market links

  47. Williamadoks diyor

    dark market onion deep web drug links

  48. LyciExhab diyor

    darkmarket link dark market onion

  49. RichardAssig diyor
  50. Charlesnaf diyor

    dark web links tor marketplace

  51. BrianCix diyor

    dark markets 2022 tor marketplace

  52. Richardpab diyor

    deep web drug links darknet market lists

  53. Haroldruils diyor

    darknet marketplace dark web market

  54. Georgesaw diyor

    darknet market bitcoin dark web

  55. SmittSeerm diyor

    dark markets darknet market links

  56. ADCat diyor

    dark web market links dark web markets

  57. Julianlal diyor

    deep web drug markets tor dark web

  58. SamuelZef diyor

    darkweb marketplace darknet market lists

  59. Robertrer diyor

    darkmarket list dark markets

  60. Kennethwibia diyor

    darkmarket url darkmarket

  61. WilliamCIX diyor

    bitcoin dark web darknet marketplace

  62. Corrytounk diyor

    deep web drug url deep web drug store

  63. ZacharyCoirm diyor

    dark web links darkmarket

  64. DavidSania diyor

    darknet drug market dark web drug marketplace

  65. DanielDroky diyor

    dark market url deep web drug links

  66. CrisGap diyor

    darknet drug market darkmarket url

  67. DavidApole diyor

    darkmarket 2022 dark web sites

  68. Tommybiami diyor

    dark market dark market link

  69. JohnnySeare diyor

    darknet market lists darknet drug links

  70. Raymondunaws diyor

    best darknet markets dark web market links

  71. Ronaldabets diyor

    darkmarket 2022 dark market list

  72. BrandonLoosy diyor

    deep web drug markets dark web market list

  73. Bradleygop diyor

    darknet marketplace dark market 2022

  74. RichardInith diyor

    drug markets onion dark markets

  75. Patricksaike diyor

    tor markets links dark market onion

  76. MalcolmRutty diyor

    drug markets dark web dark web sites

  77. Phillipneils diyor

    bitcoin dark web bitcoin dark web

  78. Jameshic diyor

    tor marketplace tor darknet

  79. VictorViort diyor

    darkmarket 2022 dark web market

  80. Michaelvoify diyor

    darkmarket list tor markets

  81. Jamestwito diyor

    darknet market links deep web drug store

  82. DanielRiz diyor

    darkweb marketplace dark web sites

  83. JamesBance diyor

    dark market link darkmarket

  84. Jamesdus diyor

    dark web sites darkmarket list

  85. MatthewMok diyor

    darkmarket url darknet websites

  86. SteveTem diyor

    dark web links tor markets

  87. DannyDus diyor

    darknet marketplace tor markets

  88. ThomasBUT diyor

    dark market darkmarket url

  89. Jessiejax diyor

    deep web drug url tor markets links

  90. HellysudgE diyor

    deep web drug markets darkmarket url

  91. Randykaw diyor

    darknet drug market darkmarket

  92. EdwardSlina diyor

    tor market url darknet market list

  93. Kevindiero diyor

    dark web drug marketplace tor market links

  94. Hillglymn diyor

    deep web drug store dark market link

  95. RobertGance diyor
  96. Michaelglilm diyor

    deep web drug links darknet market lists

  97. CharlesEmpaf diyor

    dark web sites dark web sites

  98. CecilDom diyor

    dark market 2022 darknet market list

  99. DamonCap diyor

    dark web drug marketplace darknet market lists

  100. Donaldbup diyor

    drug markets dark web deep web drug store

  101. TornHix diyor

    tor market links dark web market

  102. ShaneNab diyor

    deep web drug markets darknet market lists

  103. MichaelOwela diyor

    dark market onion tor market links

  104. FrankFrods diyor

    darknet market lists darknet drug store

  105. Brandenundiz diyor

    dark web links tor markets 2022

  106. JustinLub diyor

    darknet markets bitcoin dark web

  107. Albertorils diyor

    dark market onion best darknet markets

  108. MarioFrunc diyor

    tor markets 2022 darknet marketplace

  109. Jasonwam diyor

    dark web market darknet markets

  110. BernardDanty diyor
  111. JackieAmivy diyor

    darknet market list dark market url

  112. EdgarCoump diyor

    drug markets onion dark web market links

  113. RalphNum diyor

    best darknet markets tor marketplace

  114. WilliamGaivy diyor

    darknet drug store deep web drug store

  115. Richardbex diyor

    tor markets 2022 dark market

  116. HansBar diyor

    deep web drug url dark market link

  117. MilesLex diyor

    darkmarkets darknet drug store

  118. FrankDooth diyor

    dark market link dark market 2022

  119. PeterAlter diyor

    dark markets 2022 dark market

  120. CharlesCow diyor

    darknet market links tor markets

  121. RandyWroks diyor

    darknet market list darknet market links

  122. CoreyFaile diyor

    dark web market list best darknet markets

  123. DannyDiats diyor
  124. AndrewEluro diyor

    dark market 2022 tor markets links

  125. RobertApona diyor

    drug markets dark web tor market url

  126. PhillipRuple diyor

    darknet marketplace dark markets 2022

  127. DeandreSed diyor

    bitcoin dark web darkmarket 2022

  128. RonaldJok diyor

    darknet drug store darknet drug links

  129. DavidGex diyor

    deep web drug markets darknet websites

  130. GeraldTep diyor

    dark markets 2022 dark web sites

  131. SamuelRog diyor

    dark market darknet websites

  132. JuliusApock diyor

    darknet market deep web drug url

  133. HectorMER diyor

    darknet markets drug markets dark web

  134. TimItady diyor

    dark market list darkmarket url

  135. JosephAbesy diyor

    onion market darkweb marketplace

  136. LyciExhab diyor

    darkmarkets darkmarkets

  137. Williamadoks diyor

    dark web market darknet market

  138. SmittSeerm diyor

    dark web market list darkweb marketplace

  139. GrantNoutt diyor

    dark web link darknet drug links

  140. BrianCix diyor

    dark web market list darknet markets

  141. RichardAssig diyor

    dark web sites dark markets

  142. Charlesnaf diyor

    dark market list tor markets 2022

  143. Richardpab diyor

    dark web markets darknet drug store

  144. SamuelZef diyor

    drug markets onion drug markets dark web

  145. BrandonLoosy diyor

    dark web sites tor marketplace

  146. Julianlal diyor

    darknet market lists darknet market list

  147. Robertrer diyor

    darkweb marketplace tor marketplace

  148. Haroldruils diyor

    deep web markets drug markets onion

  149. Georgesaw diyor

    darknet market bitcoin dark web

  150. ADCat diyor

    dark market onion darknet drug links

  151. Jandew diyor
  152. Kennethwibia diyor

    darknet marketplace dark web link

  153. WilliamCIX diyor

    dark web market links darknet market

  154. ZacharyCoirm diyor
  155. Corrytounk diyor

    dark web sites darknet drug store

  156. JohnnySeare diyor
  157. JamesBance diyor

    best darknet markets darkmarket url

  158. Bradleygop diyor

    tor marketplace tor market url

  159. DavidSania diyor

    dark web link tor dark web

  160. Tommybiami diyor

    darknet websites deep web drug links

  161. DavidApole diyor

    darkmarket link darkmarket url

  162. Raymondunaws diyor

    best darknet markets darknet drug market

  163. Phillipneils diyor

    deep web drug url darknet marketplace

  164. MalcolmRutty diyor

    dark web markets tor market url

  165. Randykaw diyor

    deep web drug markets best darknet markets

  166. RichardInith diyor

    darknet drug store dark market url

  167. Sirglymn diyor

    dark web sites bitcoin dark web

  168. Patricksaike diyor

    tor markets darknet drug store

  169. RobertGance diyor

    darknet drug store dark markets 2022

  170. Michaelvoify diyor

    dark web market dark market url

  171. Jamestwito diyor
  172. Jamesdus diyor

    dark market onion darkmarket url

  173. Jameshic diyor

    deep web drug links darkmarket link

  174. VictorViort diyor

    darkmarket list darkmarket

  175. Kevindiero diyor

    drug markets dark web tor markets 2022

  176. DanielRiz diyor

    tor markets links darkmarket 2022

  177. Hillglymn diyor

    onion market tor dark web

  178. DamonCap diyor

    bitcoin dark web dark market onion

  179. Jessiejax diyor

    darkmarket list tor market url

  180. SteveTem diyor

    darknet websites tor marketplace

  181. EdwardSlina diyor

    tor markets links dark web market links

  182. Ronaldabets diyor

    drug markets dark web dark web market

  183. MatthewMok diyor

    dark web market links tor market links

  184. ThomasBUT diyor

    tor market darkmarket list

  185. HellysudgE diyor

    darknet drug links tor marketplace

  186. MichaelOwela diyor

    tor market links darknet drug market

  187. ShaneNab diyor

    bitcoin dark web darknet marketplace

  188. CecilDom diyor

    darkmarket 2022 darkmarkets

  189. Michaelglilm diyor

    deep web drug links dark web drug marketplace

  190. CharlesEmpaf diyor

    darknet drug links darknet market

  191. Donaldbup diyor

    dark markets 2022 darknet market

  192. TornHix diyor

    deep web markets dark market list

  193. Albertorils diyor

    dark web drug marketplace tor markets

  194. JamessOums diyor

    tor market links dark market onion

  195. FrankFrods diyor

    dark markets 2022 darknet drug store

  196. JustinLub diyor

    darkmarket url dark market 2022

  197. Jasonwam diyor

    darkmarket 2022 darknet drug links

  198. EdgarCoump diyor

    dark market url darknet marketplace

  199. JackieAmivy diyor

    tor market bitcoin dark web

  200. MarioFrunc diyor

    darknet market tor market url

  201. BernardDanty diyor

    tor dark web dark web market

  202. Brandenundiz diyor

    darknet market lists darknet drug store

  203. Kevindiero diyor

    dark web market deep web drug url

  204. RalphNum diyor

    tor markets links darknet websites

  205. WilliamGaivy diyor

    tor markets links dark web market

  206. MilesLex diyor

    dark web markets deep web drug markets

  207. Richardbex diyor

    darknet marketplace darkmarkets

  208. HansBar diyor

    deep web drug store dark market url

  209. CharlesCow diyor

    dark web market list dark market url

  210. CoreyFaile diyor

    tor markets 2022 tor market links

  211. FrankDooth diyor

    dark web drug marketplace dark market 2022

  212. RobertApona diyor

    darkmarket url tor markets links

  213. RandyWroks diyor

    darkmarket dark markets 2022

  214. PhillipRuple diyor

    dark market link tor dark web

  215. DannyDiats diyor

    deep web drug markets dark web links

  216. TimmyBex diyor

    tor dark web tor marketplace

  217. AndrewEluro diyor

    deep web drug links tor marketplace

  218. DeandreSed diyor

    darknet marketplace drug markets onion

  219. GeraldTep diyor

    drug markets dark web dark web link

  220. RonaldJok diyor

    darknet websites dark web link

  221. SamuelRog diyor

    darknet market dark market list

  222. DanielDroky diyor

    dark market onion darknet websites

  223. HectorMER diyor

    tor marketplace darkmarket url

  224. Craigbom diyor

    darkmarkets tor markets

  225. JuliusApock diyor

    dark web market links dark market url

  226. GrantNoutt diyor

    darknet markets dark web link

  227. TimItady diyor

    dark web link deep web markets

  228. BrandonLoosy diyor

    darknet drug links deep web drug url

  229. JosephAbesy diyor

    dark market 2022 dark web drug marketplace

  230. Richardpab diyor

    tor market url darknet market lists

  231. SmittSeerm diyor

    tor markets 2022 darknet market list

  232. Charlesnaf diyor

    dark market tor markets 2022

  233. BrianCix diyor

    darkmarket deep web drug url

  234. Williamadoks diyor

    tor market darknet market

  235. Julianlal diyor

    dark market tor markets 2022

  236. RichardAssig diyor

    darknet drug links dark markets 2022

  237. Robertrer diyor

    darknet drug store deep web drug url

  238. Charlesjed diyor

    deep web markets darkmarket list

  239. JamesBance diyor

    tor markets links dark market link

  240. CrisGap diyor

    deep web drug markets dark web links

  241. Haroldruils diyor

    dark market dark market 2022

  242. Kennethwibia diyor

    deep web drug url darkmarket list

  243. Bradleygop diyor

    tor dark web bitcoin dark web

  244. Georgesaw diyor

    deep web drug markets tor markets

  245. Randykaw diyor

    darkmarket 2022 dark web sites

  246. JohnnySeare diyor

    dark market dark web markets

  247. DavidSania diyor

    darkmarket 2022 tor markets

  248. RobertGance diyor

    dark web market list darknet marketplace

  249. Tommybiami diyor

    deep web drug store dark market

  250. MalcolmRutty diyor

    darkmarket url darknet drug links

  251. DavidApole diyor

    dark web links dark market list

  252. Jandew diyor

    deep web markets deep web drug links

  253. Sirglymn diyor

    deep web drug links darkweb marketplace

  254. RichardInith diyor

    deep web drug links dark web market

  255. Raymondunaws diyor
  256. EdwardSlina diyor

    darknet drug links darkmarket url

  257. Jamestwito diyor

    deep web drug store dark markets 2022

  258. Michaelvoify diyor
  259. Patricksaike diyor

    drug markets dark web deep web drug markets

  260. Jameshic diyor

    tor markets 2022 deep web drug url

  261. Jamesdus diyor

    darkmarket dark market

  262. DamonCap diyor

    darkweb marketplace darknet market

  263. MichaelOwela diyor

    dark market onion darknet market

  264. DanielRiz diyor

    dark market 2022 darknet websites

  265. VictorViort diyor

    dark markets 2022 dark market 2022

  266. MatthewMok diyor

    darknet marketplace deep web drug markets

  267. Jessiejax diyor

    deep web drug store tor darknet

  268. Ronaldabets diyor

    dark web market darkmarket 2022

  269. SteveTem diyor

    tor markets dark web link

  270. ShaneNab diyor

    tor dark web dark web market list

  271. ThomasBUT diyor

    deep web drug store dark web market

  272. CecilDom diyor

    dark market 2022 deep web drug url

  273. Michaelglilm diyor

    darknet marketplace dark market link

  274. Donaldbup diyor

    dark web market links deep web drug url

  275. CharlesEmpaf diyor

    best darknet markets drug markets onion

  276. TornHix diyor

    dark web market deep web drug links

  277. Albertorils diyor
  278. EdgarCoump diyor

    darknet market lists darknet marketplace

  279. JustinLub diyor

    darknet market links darkmarket link

  280. Jasonwam diyor

    dark markets 2022 tor markets 2022

  281. JackieAmivy diyor

    tor markets dark market

  282. MarioFrunc diyor

    darknet drug store dark market url

  283. BernardDanty diyor

    dark web drug marketplace darknet markets

  284. Brandenundiz diyor

    darknet drug market tor market url

  285. Kevindiero diyor

    darknet drug links tor dark web

  286. RalphNum diyor

    best darknet markets dark web market list

  287. MilesLex diyor

    dark market onion darkmarket

  288. Richardbex diyor

    darkmarket link darkmarket

  289. HansBar diyor

    dark web market list darkmarket url

  290. CharlesCow diyor

    drug markets dark web darknet drug store

  291. RobertApona diyor

    tor market tor markets 2022

  292. CoreyFaile diyor

    dark market 2022 dark web links

  293. FrankDooth diyor

    tor markets dark market link

  294. RandyWroks diyor

    darkweb marketplace dark market link

  295. DanielDroky diyor

    darknet websites deep web drug markets

  296. PhillipRuple diyor
  297. TimmyBex diyor

    darkmarket list bitcoin dark web

  298. JuliusApock diyor

    darknet marketplace darknet drug links

  299. Walterthous diyor

    dark market link dark web link

  300. DannyDiats diyor

    best darknet markets tor markets 2022

  301. AndrewEluro diyor

    darkmarket list bitcoin dark web

  302. GeraldTep diyor

    darknet marketplace tor darknet

  303. SamuelRog diyor

    darkmarket url best darknet markets

  304. DeandreSed diyor

    tor markets links dark web markets

  305. Charlesjed diyor

    tor darknet tor market links

  306. HectorMER diyor

    darknet drug links bitcoin dark web

  307. GrantNoutt diyor

    tor market dark web market

  308. ZacharyCoirm diyor

    darkmarkets dark market onion

  309. BrandonLoosy diyor

    tor dark web darknet market lists

  310. TimItady diyor

    drug markets dark web deep web drug url

  311. JosephAbesy diyor

    deep web drug links tor darknet

  312. BrianCix diyor

    darkmarkets tor market

  313. Charlesnaf diyor

    darkmarket url deep web drug links

  314. Richardpab diyor

    drug markets dark web dark web drug marketplace

  315. Williamadoks diyor

    darknet drug market best darknet markets

  316. Julianlal diyor

    darkweb marketplace tor darknet

  317. Robertrer diyor

    dark web link dark web market links

  318. Bradleygop diyor
  319. Randykaw diyor

    darkmarket link dark markets

  320. JamesBance diyor

    darknet market links dark markets 2022

  321. Anthonybarma diyor

    deep web drug links drug markets dark web

  322. CrisGap diyor

    tor dark web deep web drug links

  323. Haroldruils diyor

    dark web markets darknet drug market

  324. Georgesaw diyor

    darknet drug store darknet websites

  325. Kennethwibia diyor

    darknet market list dark web markets

  326. JohnnySeare diyor

    dark market list dark market 2022

  327. DavidSania diyor

    darknet drug links deep web drug links

  328. NormanHor diyor

    darknet market links dark web market

  329. DavidGex diyor

    dark market tor markets links

  330. MalcolmRutty diyor

    dark market url deep web markets

  331. EdwardSlina diyor

    deep web drug store dark web link

  332. DavidApole diyor

    best darknet markets darknet marketplace

  333. Jandew diyor

    darkmarket darknet markets

  334. RichardInith diyor

    darknet drug market tor markets links

  335. Jamestwito diyor

    drug markets dark web darkmarket link

  336. Sirglymn diyor

    tor market deep web markets

  337. MichaelOwela diyor

    deep web drug markets dark market list

  338. Michaelvoify diyor

    dark web drug marketplace dark market link

  339. Patricksaike diyor

    darkmarket list dark web markets

  340. Jamesdus diyor

    dark market list deep web drug links

  341. Jameshic diyor

    onion market darknet market lists

  342. DamonCap diyor

    drug markets dark web dark market

  343. LyciExhab diyor

    darknet markets darkmarket

  344. VictorViort diyor

    darknet market list dark web link

  345. MatthewMok diyor

    darkmarkets dark market list

  346. SteveTem diyor

    tor markets dark web market

  347. CecilDom diyor

    drug markets onion darknet drug store

  348. SamuelZef diyor

    darknet markets deep web drug markets

  349. Michaelglilm diyor

    darknet market list onion market

  350. EdgarCoump diyor

    darknet drug store deep web drug url

  351. Donaldbup diyor

    drug markets onion darknet marketplace

  352. TornHix diyor

    dark market onion dark web sites

  353. Albertorils diyor

    dark market link darknet market links

  354. JackieAmivy diyor

    dark markets 2022 dark market 2022

  355. Jasonwam diyor

    best darknet markets deep web drug url

  356. MarioFrunc diyor
  357. BernardDanty diyor
  358. Brandenundiz diyor

    tor markets links drug markets onion

  359. Kevindiero diyor

    darkmarket link darkmarket list

  360. MilesLex diyor

    deep web drug url best darknet markets

  361. Richardbex diyor

    deep web drug markets darkmarket

  362. RobertApona diyor

    dark web markets tor markets links

  363. TimmyBex diyor

    dark market 2022 dark web links

  364. CharlesCow diyor

    dark market link dark web link

  365. Charlesjed diyor
  366. Wendellfal diyor

    tor market links dark web drug marketplace

  367. RandyWroks diyor

    tor markets 2022 tor marketplace

  368. PhillipRuple diyor

    darknet drug store darkmarkets

  369. DannyDiats diyor

    bitcoin dark web bitcoin dark web

  370. SamuelRog diyor

    dark market link tor market links

  371. GeraldTep diyor

    dark market list deep web drug store

  372. DeandreSed diyor

    dark market url deep web drug url

  373. WilliamGaivy diyor

    dark web market darknet markets

  374. ZacharyCoirm diyor

    darkmarket dark market

  375. GrantNoutt diyor

    darkweb marketplace deep web drug links

  376. HectorMER diyor

    darknet drug store darkmarket url

  377. BrandonLoosy diyor

    darkmarket 2022 bitcoin dark web

  378. JamesBance diyor
  379. BrianCix diyor

    darknet market list darkmarket url

  380. TimItady diyor

    tor markets darkmarket 2022

  381. JosephAbesy diyor

    dark web drug marketplace deep web markets

  382. Charlesnaf diyor

    dark web markets tor dark web

  383. Bradleygop diyor

    deep web drug store darknet markets

  384. Robertrer diyor

    drug markets dark web darkmarket

  385. Richardpab diyor

    darkmarket onion market

  386. Williamadoks diyor

    dark web market links deep web drug markets

  387. Julianlal diyor

    dark market onion darkmarket url

  388. Randykaw diyor

    tor markets links dark web market

  389. Anthonybarma diyor

    dark markets darknet drug store

  390. CrisGap diyor

    dark market darkmarket link

  391. Haroldruils diyor

    deep web drug url darkmarket link

  392. JohnnySeare diyor

    drug markets onion tor markets links

  393. DavidSania diyor

    dark markets darknet marketplace

  394. Kennethwibia diyor

    dark web sites dark web sites

  395. Georgesaw diyor

    onion market darkmarket 2022

  396. EdwardSlina diyor

    tor darknet tor markets 2022

  397. DavidGex diyor

    dark market 2022 darknet websites

  398. NormanHor diyor

    tor market dark market link

  399. Hillglymn diyor

    darknet drug market darkmarkets

  400. MalcolmRutty diyor

    darkweb marketplace dark market url

  401. MichaelOwela diyor

    tor marketplace darknet market

  402. DavidApole diyor

    darknet market list darknet market links

  403. Jamestwito diyor

    darknet market dark web market list

  404. Jandew diyor
  405. Sirglymn diyor

    drug markets dark web darknet market

  406. Jamesdus diyor

    darknet market list dark market link

  407. Michaelvoify diyor

    dark markets 2022 darknet markets

  408. Patricksaike diyor
  409. Jameshic diyor

    drug markets onion tor markets 2022

  410. DamonCap diyor

    darkmarket 2022 darkmarket

  411. VictorViort diyor

    dark market 2022 deep web drug markets

  412. EdgarCoump diyor

    dark web markets dark web market

  413. SteveTem diyor

    dark market tor market

  414. MatthewMok diyor

    deep web drug links dark market link

  415. SamuelZef diyor

    dark web market list darknet market links

  416. CecilDom diyor

    darknet websites tor marketplace

  417. Michaelglilm diyor

    dark market url tor market

  418. TornHix diyor

    dark market tor dark web

  419. Albertorils diyor

    darkmarket link darkmarket

  420. JackieAmivy diyor
  421. Jasonwam diyor

    dark web market list dark market list

  422. MarioFrunc diyor

    darkmarket link bitcoin dark web

  423. BernardDanty diyor

    darkmarket url dark markets 2022

  424. Brandenundiz diyor

    dark web drug marketplace dark markets 2022

  425. Kevindiero diyor

    dark market tor markets 2022

  426. MilesLex diyor

    deep web drug store dark web markets

  427. Charlesjed diyor

    deep web drug store dark markets

  428. Richardbex diyor

    darkmarket 2022 dark web markets

  429. RobertApona diyor

    deep web drug store darknet websites

  430. DanielDroky diyor

    drug markets dark web best darknet markets

  431. CharlesCow diyor

    deep web drug links tor darknet

  432. RandyWroks diyor

    dark web links darkmarket link

  433. PhillipRuple diyor

    dark market 2022 tor market url

  434. DannyDiats diyor

    dark web market tor market url

  435. SamuelRog diyor

    dark market onion darkmarket 2022

  436. GeraldTep diyor

    darknet market lists tor market links

  437. BrandonLoosy diyor

    dark market list darknet market list

  438. ZacharyCoirm diyor

    deep web drug markets dark markets 2022

  439. WilliamGaivy diyor

    dark market link darknet drug store

  440. DeandreSed diyor

    deep web markets deep web drug store

  441. GrantNoutt diyor

    dark web market list darkmarket link

  442. HectorMER diyor

    dark markets 2022 dark market 2022

  443. RobertGance diyor

    darknet drug market dark web drug marketplace

  444. Bradleygop diyor

    darknet drug market best darknet markets

  445. BrianCix diyor

    deep web drug links dark market list

  446. TimItady diyor

    darknet market links deep web markets

  447. JosephAbesy diyor

    onion market darknet drug market

  448. Richardpab diyor

    darknet market lists drug markets dark web

  449. Randykaw diyor

    tor markets links darkmarkets

  450. Julianlal diyor
  451. Hillglymn diyor

    darkweb marketplace dark market

  452. Anthonybarma diyor

    dark market url darkmarket link

  453. CrisGap diyor

    darknet drug store tor dark web

  454. Haroldruils diyor

    dark markets 2022 darknet drug market

  455. JohnnySeare diyor

    deep web drug markets tor marketplace

  456. EdwardSlina diyor

    deep web drug store darknet market

  457. Kennethwibia diyor

    dark market list darknet drug market

  458. MichaelOwela diyor

    darkmarket link dark market url

  459. NormanHor diyor

    best darknet markets tor markets

  460. Jamestwito diyor

    darkmarket dark markets 2022

  461. RichardInith diyor

    dark markets 2022 darkmarket link

  462. MalcolmRutty diyor

    tor markets tor dark web

  463. DavidApole diyor
  464. Jamesdus diyor

    tor markets links tor markets

  465. Sirglymn diyor

    onion market dark market list

  466. Michaelvoify diyor

    darknet market lists dark web market

  467. Patricksaike diyor

    deep web drug url dark web links

  468. Georgesaw diyor

    darknet market links dark markets 2022

  469. Jameshic diyor

    dark web sites darknet market

  470. DamonCap diyor

    dark web market links darknet markets

  471. EdgarCoump diyor

    deep web drug store darknet drug links

  472. SamuelZef diyor

    darknet market links darkweb marketplace

  473. VictorViort diyor

    darkmarket 2022 darknet market lists

  474. SteveTem diyor

    tor marketplace dark web market links

  475. MatthewMok diyor

    tor markets links tor market url

  476. Williamadoks diyor

    dark markets dark web links

  477. CecilDom diyor

    dark market link drug markets dark web

  478. TornHix diyor

    darkmarkets bitcoin dark web

  479. Michaelglilm diyor
  480. Donaldbup diyor

    tor markets links dark market 2022

  481. Albertorils diyor

    deep web drug store darkmarket 2022

  482. JackieAmivy diyor

    deep web drug url darknet drug market

  483. Jasonwam diyor

    darknet market lists dark web market links

  484. MarioFrunc diyor

    tor market url tor market url

  485. BernardDanty diyor

    darkmarket list dark market 2022

  486. SmittSeerm diyor

    darknet market links darknet markets

  487. Tommybiami diyor

    best darknet markets darknet marketplace

  488. CharlesEmpaf diyor

    darknet market lists dark market

  489. AndrewEluro diyor

    tor market tor darknet

  490. FrankFrods diyor

    darknet websites dark web market

  491. Brandenundiz diyor

    best darknet markets drug markets onion

  492. ADCat diyor

    dark markets 2022 darkmarkets

  493. Walterthous diyor

    darkweb marketplace dark market url

  494. Charlesjed diyor

    bitcoin dark web dark market

  495. DannyDus diyor

    dark markets darknet drug store

  496. Kevindiero diyor

    deep web drug store tor marketplace

  497. Richardbex diyor

    dark market dark market link

  498. MilesLex diyor

    best darknet markets dark markets 2022

  499. WilliamCIX diyor

    dark market onion dark web markets

  500. Wendellfal diyor

    deep web drug markets darknet drug links

  501. RobertApona diyor

    deep web drug store darkmarket 2022

  502. Raymondunaws diyor

    dark web drug marketplace darknet marketplace

  503. CharlesCow diyor

    tor market links tor market url

  504. Corrytounk diyor

    tor markets links deep web drug url

  505. DanielRiz diyor

    dark web drug marketplace dark web link

  506. JamesBance diyor

    tor markets dark market

  507. RandyWroks diyor

    best darknet markets bitcoin dark web

  508. ThomasBUT diyor

    dark market onion dark markets

  509. PhillipRuple diyor

    dark web links darknet drug links

  510. SamuelRog diyor

    darkmarket darkmarket

  511. DannyDiats diyor

    tor market url dark markets

  512. WilliamGaivy diyor

    darkmarket link drug markets dark web

  513. ZacharyCoirm diyor

    dark web market list darknet market links

  514. GeraldTep diyor

    dark market onion darknet market list

  515. JustinLub diyor

    darknet market links dark market list

  516. DeandreSed diyor

    bitcoin dark web darknet market

  517. LyciExhab diyor

    dark market darkmarket list

  518. Bradleygop diyor

    dark web market darknet drug store

  519. RobertGance diyor

    dark web market links tor market links

  520. HectorMER diyor

    deep web drug markets best darknet markets

  521. BrianCix diyor

    dark web market list darknet websites

  522. Charlesnaf diyor
  523. TimItady diyor

    dark web sites tor dark web

  524. JosephAbesy diyor

    dark market dark market url

  525. Richardpab diyor

    darknet market darkmarket

  526. Julianlal diyor

    dark markets darknet market lists

  527. EdwardSlina diyor

    deep web drug store dark web sites

  528. Anthonybarma diyor

    darkmarket url darkmarket 2022

  529. JohnnySeare diyor

    dark markets drug markets onion

  530. CrisGap diyor

    dark web markets dark web market

  531. Haroldruils diyor
  532. MichaelOwela diyor

    deep web drug url darknet market lists

  533. Kennethwibia diyor

    deep web drug url deep web drug store

  534. Jamestwito diyor

    tor market links tor markets links

  535. NormanHor diyor

    dark web sites tor dark web

  536. MalcolmRutty diyor

    onion market dark market onion

  537. DavidApole diyor

    deep web drug store tor marketplace

  538. Jandew diyor

    deep web drug markets dark market 2022

  539. Sirglymn diyor

    tor markets tor market links

  540. Michaelvoify diyor

    best darknet markets dark markets

  541. EdgarCoump diyor
  542. Ronaldabets diyor

    bitcoin dark web dark web market links

  543. Patricksaike diyor

    darkmarket link darkmarket 2022

  544. Georgesaw diyor

    tor markets links dark market link

  545. DamonCap diyor

    darknet market lists deep web drug links

  546. HansBar diyor

    dark web links darkmarket link

  547. Jameshic diyor

    dark web sites bitcoin dark web

  548. Tommybiami diyor
  549. DavidSania diyor

    dark web sites darknet markets

  550. FrankDooth diyor

    darknet drug store darknet websites

  551. SmittSeerm diyor

    darknet websites dark market onion

  552. ShaneNab diyor

    dark web link dark web sites

  553. SteveTem diyor
  554. RalphNum diyor

    darknet websites dark web sites

  555. MatthewMok diyor

    deep web markets darkmarket 2022

  556. VictorViort diyor

    tor market dark web market

  557. RonaldJok diyor

    drug markets dark web dark web links

  558. Williamadoks diyor

    darkweb marketplace darknet market list

  559. CoreyFaile diyor

    deep web drug store dark web market list

  560. Robertrer diyor

    darknet marketplace deep web drug markets

  561. CecilDom diyor

    dark market dark web markets

  562. Craigbom diyor

    darknet marketplace dark markets

  563. TornHix diyor
  564. Michaelglilm diyor

    bitcoin dark web deep web drug store

  565. Donaldbup diyor

    tor market url darkmarket link

  566. FrankFrods diyor

    darkmarket list dark web market list

  567. JuliusApock diyor

    dark web market links darknet market list

  568. JackieAmivy diyor

    tor markets 2022 best darknet markets